Onursuzluk Yüzyılı: Afyon Savaşları

Dünya sahnesinde önemini son yüzyıllarda arttıran Avrupa, binlerce yıllık kültür beşiğine -Güneydoğu Asya’ya- göz dikmişti. Üzerinde güneş batmayan ülke; İngiltere, Çin ile ticaretinde başarısız oluyor, Avrupanın “merkantalist ekonomi” düzeni İngiltere'nin aleyhine işliyordu. “Onursuzluk Yüzyılı” kavramının ortaya çıkma sebebi olan savaşlar, Afyon Savaşları, başlamak üzereydi. Günümüz öğretim kurumlarında anlatılmamasına karşın bu konuyu ele almak misyonerlik ve sömürgecilik faaliyetlerine bakışımızı değiştirecektir.

Onursuzluk Yüzyılı: Afyon Savaşları

Coğrafi Keşifler'den sonra Amerika’nın altınlarına ulaşan Avrupalılar, yeni ticaret rotaları ile dünya siyasetindeki etkisini arttırmak ve hazinesini genişletmek istiyordu. Bir İngiliz şirketi olan Doğu Hindistan Şirketi bölgeye gelmeden önce Hindistan'da olan Portekizliler; İngiltere ve Hollanda karşısında tutunamamış, şirketlerinin yaşadığı likidite problemi ile gücünü hepten yitirmiştir. 

 

Portekizlilerin gücü azalırken Cihangir Şah’tan olumlu yanıt alan İngilizler, Asya-Avrupa ticaretindeki en önemli figür haline gelmeye başladı.

 

İngilizler Hindistan'da; Fransızlar Vietnem, Laos, Kamboçya'da; Hollandalılar Endonezya'da; İspanyollar ise Filipinler'de etkindi. Etrafını saran sömürgecilik ve misyonerlik tehlikelerinin farkında olan Çin, içe dönük bir politika izleyip limanlarının çoğunu dış ticarete kapalı tutmuştur. 

 

Mançu Hanedanı, Çin’in ihtiyacı olan her şeyi kendi topraklarından karşılayabileceğini düşünüyordu. Çin’in dış ticarete sıcak bakmamasına rağmen Avrupa'da rağbet gören Çin ürünleri(porselen, tekstil, ipek, çay) ihraç ediliyor ancak hükümet tarafından ek gelir olarak görülüyor, değer verilmiyordu. 

 

Çay üzerinden 1785 yılında 15 milyon olan ihracat geliri ilerleyen yıllarda 30 milyona çıkmıştı. Bu durumdan Çinli tüccarlar mutluydu ama İngiltere değildi. 

 

Çin ile ticaretini leyhine çevirmek isteyen İngiltere'nin Çin’e ihracat yapması lazımdı. Çin hükümeti ise her şeye sahip olduklarını düşünüyordu. İngiltere'nin baskılarına karşı ithalat yapmayı kabul etmediler. İngiltere ise çözüm olarak günümüzde eroin yapıp bağımlılık yapan bir maddeyi, afyonu kaçak olarak atmaya karar verdi. Böylece Çin sosyal yapısı uyuşturucu etkisiyle bozulacak, bağımlı olanların sürekli istemesi sonucu ihracat devam edecekti. 

 

Çin, Hindistan'dan getirilen İngiliz afyonunu imha etti. Bunun üzerine İngiltere 6 milyon pound tazminat istedi, bu husumet ileride afyon savaşlarına sebebiyet verdi.

 

Savaş esnasında İngilizlerin birliği küçük olmasına rağmen Çinlilere karşı üstünlük sağladı. Hazırlanan ilk barış antlaşmasını iki hükümet de kabul etmedi. Reddedilme sebepleri oldukça ilgi çekici: İngilizler az taviz alması sebebiyle; Çinliler ise çok taviz verdikleri sebebiyle antlaşmayı kabul etmedi. İngiliz kuvvetlerinin ani bir gece baskınıyla Nanping’e saldırmasından 1 ay sonra Nanking Antlaşması imzalandı. Antlaşma maddelerinde kapitülasyonlar, serbest dolaşma izni ve Hong Kong’un süresiz olarak İngiltere’ye bırakılması vardı. 

 

Antlaşma üzerinde biraz durmak gerekirse verilen kapitülasyonlar Osmanlı'ya benzemekteydi, serbest dolaşma izni ile misyonerlik faaliyetleri arttı. Son olarak evet; Hong Kong yakın bir zamana kadar İngiltere toprağıydı.