Onursuzluk Yüzyılı: Afyon Savaşları

Onursuzluk Yüzyılı: Afyon Savaşları
Onursuzluk Yüzyılı: Afyon Savaşları

Dünya sahnesinde önemini son yüzyıllarda arttıran Avrupa, binlerce yıllık kültür beşiğine -Güneydoğu Asya’yagöz dikmişti. Üzerinde güneş batmayan ülke; İngiltere, Çin ile ticaretinde başarısız oluyor Avrupanın
“merkantalist ekonomi” düzeni İngilterenin aleyhine işliyordu. “Onursuzluk Yüzyılı” kavramının ortaya çıkma
sebebi olan savaşlar, Afyon Savaşları, başlamak üzereydi.
Günümüz öğretim kurumlarında anlatılmamasına karşın bu konuyu ele almak misyonerlik ve sömürgecilik
faaliyetlerine bakışımızı değiştirecektir.
Coğrafi keşiflerden sonra Amerika’nın altınlarına ulaşan Avrupalılar, yeni ticaret rotaları ile dünya siyasetindeki
etkisini arttırmak ve hazinesini genişletmek istiyordu. Bir İngiliz şirketi olan Doğu Hindistan Şirketi bölgeye
gelmeden önce Hindistanda olan Portekizliler İngiltere ve Hollanda karşısında tutunamamış. Şirketlerinin
yaşadığı likidite problemi ile gücünü hepten yitirdi.
Portekizlilerin gücü azalırken Cihangir Şah’tan olumlu yanıt alan İngilizler, Asya-Avrupa ticaretindeki en önemli
figür haline gelmeye başladı.
İngilizler Hindistanda; Fransızlar; Vietnem, Laos, Kamboçyada; Hollandalılar Endonezyada; İspanyollar da
Filipinlerde etkindi. Etrafını saran sömürgecilik ve misyonerlik tehlikelerinin farkında olan Çin, içe dönük bir
politika izleyip limanlarının çoğunu dış ticarete kapalı tutmuştur.
Mançu Hanedanı, Çin’in ihtiyacı olan her şeyi kendi topraklarından karşılayabileceğini düşünüyordu. Çin’in dış
ticarete sıcak bakmamasına rağmen Avrupada rağbet gören Çin ürünleri (porselen, tekstil, ipek, çay) ihraç
ediliyor ancak hükümet tarafından ek gelir olarak görülüyor, değer verilmiyordu.
Çay üzerinden 1785 yılında 15 milyon olan ihracat geliri ilerleyen yıllarda 30 milyona çıkmıştı. Bu durumdan
çinli tüccarlar mutluydu ama İngiltere değil.

Çin ile ticaretini leyhine çevirmek isteyen İngilterenin Çin’e ihracat yapması lazımdı. Çin hükümeti ise her şeye
sahip olduklarını düşünüyordu. İngilterenin baskılarına karşı ithalat yapmayı kabul etmediler. İngiltere ise
çözüm olarak günümüzde eroin yapılan bağımlılık yapan bir maddeyi, afyonu kaçak olarak atmaya karar verdi.
Böylece Çin sosyal yapısı uyuşturucu etkisiyle bozulacak, bağımlı olanların sürekli istemesi sonucu ihracat
devam edecekti.
Çin, Hindistandan getirilen ingiliz afyonunu imha etti. Bunun üzerine İngiltere 6 milyon pound tazminat istedi,
bu husumet ileride afyon savaşlarına sebebiyet verdi.
Savaş esnasında ingilizlerin birliği küçük olmasına rağmen çinlilere karşı üstünlük sağladı. Hazırlanan ilk barış
antlaşmasını iki hükümet de kabul etmedi. Reddedilme sebepleri oldukça ilgi çekici: İngilizler az taviz alması
sebebiyle, çinliler ise çok taviz verdikleri sebebiyle antlaşmayı kabul etmedi. İngiliz kuvvetlerinin ani bir gece
baskınıyla Nanping’e saldırmasından 1 ay sonra Nanking Antlaşması imzalandı. Antlaşma maddelerinde
kapitülasyonlar, serbest dolaşma izni ve Hong Kong’un süresiz olarak İngiltere’ye bırakılması vardı.
Antlaşma üzerinde biraz durmak gerekirse: Verilen kapitülasyonlar Osmanlıya benzemekte idi, serbest
dolaşma izni ile misyonerlik faaliyetleri arttı ve son olarak evet; Hong Kong yakın bir zamana kadar İngiltere
toprağıydı.