Dünya’nın Çevresi İlk Kez M.Ö. 3.yy’da Ölçüldü.

Bundan yaklaşık 2200 yıl önce Eratosthenes adlı bilim insanı, yaptığı ilginç deneyle Dünya’nın düz olamayacağını kanıtladı. Bununla da kalmayıp Dünya’nın çevresini çok küçük bir hata payıyla hesaplayan ilk kişi oldu.

Dünya’nın Çevresi İlk Kez M.Ö. 3.yy’da Ölçüldü.
* ek görselin açıklaması : Güneş ışınları , aradaki uzaklıktan dolayı, yeryüzüne paralel düşer.
Dünya’nın Çevresi İlk Kez M.Ö. 3.yy’da Ölçüldü.

 

Kapısında “Bilim bizi tanrıların gazabından kurtarır.” yazan İskenderiye Kütüphanesi içinde bilim için müthiş önem taşıyan eserler barındırıyordu . Burada yöneticilik yapmış olan Eratosthenes, başta astronomi olmak üzere bilimsel alanda birçok buluşa imza attı. Bunlardan biri de Dünya’nın çevresini ölçmek oldu, nasıl mı:

Günlerim birinde Eratosthenes’in dikkatini okuduğu kitaptaki bir yazı çekti. Bu merakı da onun bir ilke imza atmasına sebep oldu. Kitapta; bugün Asuuan olarak bilinen Syene adlı kentte 21 Haziran günü yere dikili olan sopaların güneş tepeye doğru gittikçe gölge boylarının kısaldığı, güneş tam tepedeykense hiç gölge yapmadığı yazılıydı. Eratosthenes’e bu bilgi ilginç geldi ve aynı deneyi bulunduğu İskenderiye kentinde yapmaya karar verdi.  Bunun üzerine 21 Haziran günü, Syene’de Güneş’in tam tepede olduğu saatte deneyi yaptı ve gözleminden çıkardığı sonuç onu hayli şaşırttı. Çünkü İskenderiye’deki sopanın gölgesi vardı. Peki nasıl mümkün olabilirdi tek farkı değişik kentte yapılmış olan deneyin sonucunun ilkinden farklı oluşu?

Eratosthenes deneysel düşünebilen biriydi. Bu sorudan hareketle gözünün önünde bir harita canlandırıp olası durumları gözden geçirdi. Eğer 2 sopa da gölge yapmasaydı ya da ikisi de eşit boyda gölge yapsaydı bundan dünyanın düz olduğu çıkarılabilirdi ama birisi gölge yaparken diğerinin gölgesinin olmaması... bu ancak dünyanın yuvarlağımsı şekle sahip olmasıyla açıklanabilirdi.

Eratosthenes bununla da kalmadı ve Dünya’nın çevresini hesapladı, nasıl mı?

İskenderiye’de oluşan gölgenin bitiminden sopaya dik gelecek şekilde bir uzantı alırsak bu ikisi arasında bir açı oluşur, buna da A açısı diyelim. İskenderiye ve Syene’de dikili 2 sopanın uzantısını alırsak da bunlar bir noktada birleşir ve aralarında bir açı oluşur, buna da B açısı diyelim. Eratosthenes bu A açısını ölçerek 7 dereceye karşılık geldiğini buldu. Çoğumuzun bildiği geometrik bir kural olan Z Kuralından da B açısının 7 dereceye eşit olduğunu buldu. Bu ise İskenderiye ve Syene arasında 7 derecelik bir mesafe olduğu anlamına geliyordu.

Sonrasında İskenderiye ve Syene arasında kaç km olduğunu, 2 kent arası yürüyerek, ölçmesi için parayla bir adam tuttu ve ondan bu mesafenin 800km olduğunu öğrendi. İlk önce 7 derecenin yeryüzünün 360 derecelik, çevresinin yaklaşık olarak 50’de 1’ine denk geldiğini hesapladı. 1/50’yi 800 km ile çarptı ve böylece dünyanın çevresinin 40.000 km olduğu sonucuna vardı. Bu sonuç , M.Ö. 3. yy’da bulunduğu göz önünde bulundurulduğunda, çok az bir hata payına sahipti. Bu buluşu Kristof Kolomb dahil olmak üzere birçok kaşifi de harekete geçirdi.