Aksolotl: Evrimin Gözler Önündeki İspatı

Aksolotl (Ambystoma Mexicanum), Türkçede “yürüyen balık” olarak da bilinir. Ambystomatiade familyasına ait olup iki yaşamlı bir canlıdır. Bu tür, akvaryumlarda beslenebildiği gibi birçok organını üretme özelliği nedeniyle laboratuvar ortamında da sıkça kullanılmaktadır.

Aksolotl: Evrimin Gözler Önündeki İspatı
Aksolotl: Evrimin Gözler Önündeki İspatı

Boyları 20-28 cm arası değişen bu canlıların yaşam alanları genelde Meksika’da bulunan göllerdir. Toprak solucanı, kabuklu karides ve kurbağa yavruları gibi canlılarla beslenirler. Cinsel olgunluğa erişmelerini ise Neoteni sağlar. Üreme olgunluğuna 6 ay-1 yıl arası değişen bir sürede ve yaklaşık olarak 20 cm boyunda ulaşırlar. Üremeleri ilk olarak erkeklerin dişilere kur dansı yapmasıyla başlar. Dişiler spermi kabul eder. Böylece birkaç gün veya saatte yumurtlama olayı gerçekleşir. Oluşan larvalar bitki yapraklarına yerleşir ve 14 gün sonra doğarlar. Başta saldırgan özellik gösterseler de sonradan uysallaşırlar. Renk bakımından çeşitlilik gösteren bu canlılar yetişkinlik dönemlerinde hem karasallaşır (gerekli durumlarda gaz alışverişini arttıran ilkel akciğerleri vardır.) hem de larva hallerini sürdürürler. Bu da bize Neoteniye (olgunlaşma süresinin yavaşlaması) sahip olduklarını gösterir.

Neden Neoteni evrim türünün özelliklerini gösterirler?

Aksolotllarda tiroid -yeni türlerin evrimleşmesini sağla.- hormonunun çalışmasını engelleyen bir mutasyon vardır. Bu mutasyon tiroid üretimine izin vermez ve böylece trioksin salgılanmaz. Bu olaya da metamorfoz (başkalaşım) bozulması denir. Bu da yetişkin halleri ve larval durumları arasında hemen hemen hiç değişim olamayacağı, yetişkinliğe erişimlerinin aslında yavrularının irileşmesi süreciyle gerçekleştiği anlamına gelir. Her ne kadar kötü bir durum gibi algılansa da bozulmaya sebep olan bu mutasyon yeni türlerin evrimleşebileceğinin en bariz örneklerinden biridir. Ayrıca homo sapiens türünün yetişkin ve yavrularında -diğer canlılara kıyasla- pek fazla bir farkın olmaması, türümüzde de neotoni olabileceğini gösterir.